شفای نورانی

حضرت علی (ع): نماز، داروی تكبر است.  

 نارسیس ( نرگس ) نام پسر جوان افسانه­ای است كه در دوران كهن، تصویر خود را در آب زلالی دید و یك دل نه صد دل عاشق خود شد!؟!  و این داستان عجیب، وجه تسمیه­ای برای معرفی نوعی اختلال شخصیت موسوم به اختلال شخصیت خود شیفته  narcissistic  personality  disorder) ( گردید.

افراد مبتلا به این اختلال، با احساس عمیق اهمیت شخصی، احساسات خود بزرگی بینی و به نوعی، اعتقاد به بی­نظیر بودن خودشان مشخص هستند! این اختلال عمیق شخصیت كه در اوایل بزرگسالی به ظهور می­رسد، روی افكار، اعمال و رفتار شخص به شدت تاثیر می­گذارد. بدین نحو كه آنان خود را آدمهای خاصی می­پندارند و انتظار دارند كه به طور خاصی، با آنان مدارا شود، اینان هرگز تحمل انتقاد را ندارند و چنانچه كسی از آنان انتقادی بكند، دچار خشم می­گردند یا ممكن است چنان به رفتار خود اطمینان داشته باشند كه شخص انتقاد كننده را جز ابلهی به شمار نیاورند و نسبت به انتقاد او، كاملا“ بی­تفاوت باشند.

خود شیفته­ها، چنانچه مختصر استعداد، یا اندك موفقیتی در زمینه­ای داشته باشند، در آن مورد به شدت مبالغه می­كنند و انتظار دارند­، بدون هیچ دلیلی با آنها­، به صورت فردی بی­نظیر. مخصوص و استثنایی رفتار شود!

این بیماران برای رسیدن به اهداف خود، به راحتی از دیگران سوء استفاده میكنند و در اشتغال ذهنی دائم، با مفاهیمی چون: موفقیت، قدرت، استعداد درخشندگی، زیبائی و ایده آلیسم به سر می­برند و پیوسته در پی شكار اظهارات محبت آمیز و تعریف و تمجید دیگران می­باشند .

نمونه مبتلایان به این اختلال را، در جامعه ما نیز بسیار می­توان یافت، مثلا كسانی كه تصورمی كنند ضرورتی ندارد آنها هم در صفی كه دیگران منتظر ایستاده­اند، انتظار بكشند!

این تافته­های جدا بافته، كه من خود، را بر همه چیز و بر همه كس ترجیح می­دهند، با عناوینی چون: از خود متشكر، خودخواه، مغرور، از خود راضی و .. در جامعه ایرانی شناخته می­شوند و بوسیله این صفت بد خود، ناراحتی­های متعددی را برای خود و اطرافیانشان ایجاد می­كند.

به اعتقاد بسیاری از روانپزشكان درمان اختلال شخصیت خود شیفته بی­نهایت مشكل است، چون برای پیشرفت درمان خود این افراد باید دست از خودشیفتگی بردارند كه این كار راحتی نیست و در واقع هنوز ساخت داروی شیمیایی كه بر عدم تعادل ناقل­های عصبی مربوط به خودخواهی انسان غلبه كند هم، ممكن نشده است.

اما پزشكان معنوی بشر، از قرنها پیش، راه حل­های بی­نظیر و درخشانی، برای مقابله با خودخواهی و تكبر او، پیشنهاد كرده­اند كه بنابر فرمایش حضرت علی^(ع) در صدر این راه حل­ها نماز جای دارد.

در شماره گذشته گفتیم كه در سرتاسر اذكار نمازهای یومیه، ضمایر متكلم مع الغیر( جمع ) به جای ضمایر متكلم وحده ( مفرد ) بكار رفته است. بدین معنی كه پیوسته،  ما بودن  و نه، من بودن، در آموزش­های نماز، تكرار و تلقین می­گردد و این موضوع در رفع بسیاری از اختلالات پیچیده شخصیت، از جمله اختلال شخصیت اسكیزوئید (منزوی)، اختلال شخصیت ضد اجتماعی، اختلال شخصیت اسكیزوتایپی ( اسرار آمیز )، اختلال شخصیت خود شیفته و .. نقش مهم و اساسی دارد. چرا كه در همه این اختلالات كه ما به شرح مختصر برخی پرداخته این، اصالت یافتن و تفوق من نسبت به ما زیر بنای اختلال به حساب می­آید .

در حالیكه در جریان نماز این ما است كه اهمیت می­یابد و من بودن انسان(به عنوان مثال خودخواهی و تكبر او ) به فراموشی سپرده می­شود .

اما جالب اینجاست كه اشاره كنیم كه در اذكار نماز تنها یك جاست كه سخن از من به میان می آید و آن زمانی است كه بنده ناتوان در نهایت ذلت در مقابل پروردگار خود، كرنش می­كند( ركوع ) پس آن گاه خود را در مقابل آفریننده خویش به خاك می­اندازد و به سجده می­رود و نغمه سر می دهد: سبحان ربی الاعلی و بحمده و سجده در روایات بالاترین مرتبه قرب نمازگزار، به پروردگار معرفی شده است .⁽²⁾

و شاید سخن گفتن از  من در لحظاتی سرشار از خشوع و هنگام افتادن به خاك و فلسفه آن كه سجود نزدیكترین لحظه بنده به خدا معرفی شده است. این نكته باشد كه من را باید از میان برداشت و به خاك سپرد تا به او نزدیك شد. به قول ملامحسن فیض كاشانی (ره) :

با من بودی، منت نمی­دانستم

یا من بودی­، منت نمی­دانستم

چون من شدم از میان، تو را دانستم

تا من بودی، منت نمی­دانستم

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

1. مطالب علمی این مقاله از جلد سوم ترجمه فارسی كاپلان ـ سادوك ، صفحات 286 ـ 284 اقتباس شده است .

2.پرتوی از اسرار نماز ـ اثر حاج شیخ محسن قرائتی ـ صفحه 174

 منبع : اینترنت